Ontworpen om de samenwerking tussen studenten, onderzoekers en ondernemers op het gebied van informatiewetenschappen en Artificial Intelligence te bevorderen. En ontworpen om energieneutraal, flexibel en aanpasbaar en in de toekomst (indien nodig) demontabel en herbruikbaar te zijn. Dat is het nieuwe LAB42 van de Universiteit van Amsterdam op het Amsterdam Science Park. Ontwerp: Benthem Crouwel Architects.
De nieuwbouw staat naast het hoofdgebouw ‘904’ dat inmiddels te klein uitvalt om de gehele faculteit te huisvesten. Daarom hebben het Instituut voor Informatie (IvI) en het Institute for Logic, Language and Computation (ILLC) van het Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica (FNWI) van de Universiteit van Amsterdam sinds het studiejaar 2022–2023 hun onderkomen bij de nieuwe buurman. Ook het Innovation Center for Artificial Intelligence (ICAI) en verschillende bedrijven en organisaties hebben zich genesteld in het nieuwe, 15.000 m2 grote verzamelgebouw.
Dat strookt met de functionele en programmatische uitgangspunten van de nieuwbouw, als uitnodigend en toegankelijk centrum voor ontmoeting, uitwisseling en samenwerking tussen studenten, docenten, onderzoekers en ondernemers en bovendien een soort buurthuis waar omwonenden zich thuis voelen. De bovenste verdiepingen van het zevenlaagse gebouw zijn bedoeld voor de kantoren van het IvI en het ILLC. De tweede tot en met vijfde verdieping zijn voor de AI-labs van het ICAI. Hier werkt het ICAI samen met kennisinstellingen, overheid en bedrijfsleven aan de ontwikkeling van AI-technologie. Een deel van de derde verdieping biedt plaats aan kantoren en vergaderruimten van de bedrijven in LAB42 en aan loungeplekken. De eerste en tweede verdieping zijn ingericht met leslokalen en collegezalen. In het atrium, midden in het gebouw, zijn ontmoetingsplekken en horecafaciliteiten ondergebracht.
De functies zijn, afhankelijk van hun aard, in onderscheiden zones in het gebouw geplaatst. De functies die vragen om rust en concentratie, zijn vooral bovenin en aan de gevels gesitueerd. Naar beneden en naar binnen toe, nemen de kansen op contact en reuring toe. De zones zijn duidelijk herkenbare onderdelen van het ruimtelijk geheel en vergemakkelijken zo de ‘natural way finding’. De ‘uitnodigende werking’ wordt versterkt door de transparante gevels en het open entreegebied dat in één diagonale (zicht)lijn doorloopt tot in het hart van het gebouw. Daar wacht een ruim, gebouwhoog atrium, toegerust met meanderende trappen en ‘verluchtigd’ met groen.
Niet alleen het groen zorgt ervoor dat een verblijf in LAB42 een gezonde aangelegenheid is. Dankzij de transparante gevels en ruimtelijke structuur dringt het daglicht tot in alle hoekjes van het gebouw door, de ventilatie is natuurlijk en de trappen moedigen aan de benen te strekken. De comfortabele, bijna huiselijke sfeer komt voor rekening van de zachte, natuurlijke materialen en kleurstellingen van het interieur.
Sensoren, gekoppeld aan een intelligente klimaatinstallatie, leggen voortdurend vast hoeveel mensen zich in het gebouw ophouden. Hierdoor zijn verlichting, verse lucht en temperatuur steeds af te passen op de periodieke bezetting. De klimaatinstallatie is aangesloten op een WKO. Via de WKO wisselen het atrium en de bodem energie aan elkaar uit. Vanuit het energieopslagsysteem wordt de benodigde energie geleverd aan klimaatplafondeilanden in de ruimten. Voor extra koeling in een ruimte, bijvoorbeeld in een kantoor, kan worden ‘ingeplugd’ in een afzonderlijke proceskoeling. Mede hierdoor is ’t eenvoudig om een ruimte te laten wisselen van functie, van kantoor naar onderzoekslab of andersom.
Aan de gevels en op het dak zijn zonnepanelen aangebracht waarmee LAB42 in de eigen energiebehoefte voorziet. Het dak is uitgevoerd als zogeheten retentiedak. Vanaf zo’n dak verloopt de afvoer van hemelwater wat trager zodat het water bruikbaar is voor het doorspoelen van de toiletten (en de straten niet meteen blank komen te staan).
Naast energieneutraal is LAB42 vooral ook circulair. Inrichtingselementen, scheidingswanden, gevels, zelfs de draagconstructie van het gebouw zijn herbruikbaar. De modulaire opzet van de constructie – een staalskelet met kanaalplaatvloeren – vergemakkelijkt veranderingen van gebouwindeling vanwege veranderd gebruik, maar is bovendien voorbereid op hergebruik in de toekomst. Mocht LAB42 ooit overbodig worden, dan kan de constructie met zijn standaard elementen en demontabele verbindingen in een handomdraai uit elkaar. Bijvoorbeeld voor hergebruik van de elementen bij nieuwbouw voor geheel andere functies of voor een nieuw lab op een andere locatie (LAB52?).
Locatie: Amsterdam Science Park • Omvang: 15.000 m2 • Oplevering: augustus 2022 • Start bouw: najaar 2020 • Opdracht: Universiteit van Amsterdam • Architectuur: Benthem Crouwel Architects • Interieurontwerp: Studio Groen+Schild • Constructief ontwerp: Bouwadviesbureau Strackee • Installatie-advies: Deerns • Bouwfysisch advies: DGMR • Bouwkosten-advies: Vitruvius • Bouwkosten-advies circulariteit: Copper8 • Directievoering: BOAG • Hoofduitvoering: Visser Smit Bouw en Kropman Installatietechniek • Staalconstructies: CSM • Video bouwwerkzaamheden mei 2021 (YouTube) • Afbeeldingen: Benthem Crouwel Architects, Skyscapercity, Visser+Smit Bouw • Redactie: Arend Dolsma (Bouwen met Staal), juli 2021, update augustus 2023