Het voormalige bedrijfsterrein van de Nederlandse Spoorwegen in Utrecht – Wisselspoor – ondergaat een grootscheepse omvorming tot groene, autoluwe woonwijk. De vroegere fabrieken, werkplaatsen, zelfs het spoor en de wissels blijven daarbij zoveel mogelijk bewaard, als aandenken aan de industriële historie. Ook de toenmalige Onderdelenloods, in het hart van het 9 hectare grote gebied, is behouden gebleven en biedt na een afgewogen transformatie onderdak aan een zestal studio’s voor duurzame ondernemingen. De grootste is het domein van Zecc Architecten, dat zowel het ontwerp als de herontwikkeling van de oude spoorwerkplaats heeft verzorgd.
De Onderdelenloods dateert van de jaren ’50 en heeft tientallen jaren dienst gedaan als opslag- en werkplaats voor klein spoormaterieel van de NS. In 2021 liet Zecc Architecten voor het eerst het oog vallen op de loods, nog steeds in gebruik maar al wel wat gehavend door de tand des tijds. Zecc zag echter perspectief voor herbestemming en onderzocht samen met Synchroon de mogelijkheden voor herontwikkeling. Herbestemming tot wooncomplex bleek niet haalbaar vanwege de grote thermische en akoestische uitdagingen. De alternatieve keuze: transformatie tot werkgebouw.
Om in het transformatietraject de vrije hand te hebben, richtte Zecc bij deze gelegenheid Zecc Vastgoed op. Zecc Architecten ontfermde zich over het transformatie-ontwerp dat tot wasdom kwam dankzij samenwerking met Bouwstructuur Ingenieursbureau (voor het constructieadvies), Visscher Bouw Advies (installatietechniek) en R&R Bouw (hoofduitvoering).
Het behouden van de bestaande industriële structuur en het hergebruiken van zoveel mogelijk bestaande bouwdelen en elementen vormden het leidmotief van de herontwikkeling, zowel tijdens programmering als bij ontwerp en uitvoering. Ingrepen die noodzakelijk zijn voor de nieuwe gebouwfunctie, zijn altijd doordacht en ingetogen. Hierdoor krijgt de loods verse gebruikswaarde en vitaliteit zonder dat het authentieke karakter en de culturele waarde van het gebouw verloren gaan.
Zo zijn de beide langsgevels op de begane grond zorgvuldig opengewerkt met nieuwe puien, in een stramien dat past bij het repeterende karakter van de langgerekte loods. Door deze ‘doorbraken’ sluit het gebouw aan de voorzijde nu aan op het nieuwe, openbare park van Wisselspoor.
Aan de achterkant is een collectieve buitenruimte gemaakt, met hekwerken in dezelfde vormentaal als die van de loods. De oorspronkelijke stalen kozijnen zijn hergebruikt, opnieuw ingevuld met HR++ zonwerend glas. Aan de zuidzijde zijn de ramen voorzien van zonwerende uitvalschermen.
In het gebouw zijn zes studioruimten ingevoegd, variërend van 225 tot 350 m2. De middelste twee zijn samengevoegd tot één ruimte van 570 m2. Hier verblijft nu Zecc Architecten. Inmiddels zijn ook de andere ruimten in gebruik door bedrijven die net als het architectenbureau duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan.
Alle studio’s zijn geformeerd rondom een ruime vide in het midden van het gebouw, over de volle gebouwhoogte. De ruimten liggen onder dan wel op de nieuwe verdiepingvloer van hout op staal.
Het systeemplafond tegen het dak is weggehaald waardoor de authentieke constructie van ragfijne, geklonken stalen spanten met betonnen dakcassettes weer helemaal in beeld is. De lichtstraat is nieuw, opgebouwd uit modulaire elementen, toegerust met zonwering en desgewenst te openen omwille van natuurlijke ventilatie. Het dak is aan de buitenzijde geïsoleerd.
Aan de originele, ongeïsoleerde gevel is een extra binnengevel met spouw toegevoegd. De dubbele huid haalt een RC-waarde van 2,5. Ook de vloeren zijn geïsoleerd en erin zijn de leidingen voor lage-temperatuur vloerverwarming en -koeling aangelegd. Extra convectoren aan de gevel zorgen ervoor dat ’t binnen niet te warm of te koud wordt.
Door al deze maatregelen is het energielabel van het gebouw opgeklommen van G naar A++ en in sommige units zelfs A+++.
Elke studio heeft een eigen WTW-installatie, luchtwarmtepomp, meterkast en internetaansluiting gekregen. Hierdoor kunnen de studio’s ook energetisch gezien geheel zelfstandig opereren en is ’t gemakkelijk om ruimten afzonderlijk te verhuren en beheren.
Voor de nieuwe functie is een latere aanbouw van de loods ontmanteld. Onderdelen die hierbij zijn vrijgekomen, zijn opnieuw ingezet in het interieur van de loods. Zo zijn kozijnen, deuren en wandpanelen teruggekeerd in de vergaderruimten. Ook het centrale meetingpoint voor de gebruikers van het getransformeerde gebouw, de lunchbar, is het product van hergebruik van restmaterialen uit de gedemonteerde aanbouw.
Dat behoud en hergebruik in dit transformatieproject centraal hebben gestaan, wordt bevestigd met de belettering van de gemetselde gevelstrook. Halverwege de gebouwhoogte en over de volle langszijde staat ONDERDELENLOODS, met elk kapitaal gecentreerd in een stramien.
De belettering versterkt de vernieuwde identiteit van de loods en werkt als een herinnering aan de gebouwhistorie. Het verleidde de lokale wethouder van economische zaken, circulariteit en openbare ruimte tijdens de officiële opening, begin vorig jaar, tot een lyrische kwalificatie: ‘Dit is een plek waar al je beleid tot leven komt. Waar karakter, lef en samenwerking samenkomen. Waar het leven als één geheel voelt.’
Locatie: Wisselspoor, Utrecht • Omvang: 1.800 m2 • Oplevering: januari 2025 • Start bouw: januari 2021 • Opdracht: Zecc Vastgoed BV • Transformatie-ontwerp: Zecc Architecten • Constructief advies: Bouwstructuur Ingenieursbureau • Advies installatietechniek: Visscher Bouw Advies • Hoofduitvoering: R&R Bouw • Impressies en tekeningen: Zecc Architecten • Foto’s: Stijn Poelstra • Info De Onderdelenloods • Redactie: Arend Dolsma (Bouwen met Staal), juli 2026