Gemeente Deventer heeft per eind september 2018 een nieuwe openbare bibliotheek aan de Stromarkt. Het ontwerp van Bierman Henket architecten is onmiskenbaar hedendaags in vormgeving en materialisering. Maar in schaal en geleding voegt de nieuwkomer zich als vanzelfsprekend in de context van het historische centrum van de stad.
De doeltreffende combinatie van eigentijdse architectuur en respectvolle stedenbouwkundige inpassing toont zich direct in de gevels van de nieuwbouw. De gevels bestaan uit open vakken van stalen vliesgevels en gesloten, langwerpige vlakken van okerkleurig keramiek. De verticale belijningen van zowel de gesloten als open delen benadrukken de afstemming op het metselwerk, natuursteen en stucwerk van de omliggende bestaande bebouwing. De dynamiek van de nieuwe gevel wordt versterkt door de keramische stroken diagonaal te laten verspringen en het keramiek zelf afwisselend een gladde of gekamde textuur mee te geven.
Het interieur van het gebouw – 3.500 m2 en bijna 15 m hoog – is één avontuurlijk arrangement van informatieterminals, leestafels, studieplekken en leeshoeken. Al deze bestemmingen zijn te ‘ontdekken’ via de brede eikenhouten trap vanaf de hoofdentree. Op de bovenste verdieping wordt de verkenning beloond met een wijds uitzicht over het oude centrum van de stad. De top etage biedt tevens een smartlab: een open ruimte waar het maken centraal staat.
De begane grond is flexibel in te delen voor verschillende bijeenkomsten. Het café-restaurant is daartoe stand-by naast de entree. De kelder bevat een huiskamerbioscoop en een auditorium met 80 stoelen, het boekenarchief, een tv- en radiostation van de lokale omroep en een flinke fietsenstalling.
Het gebouw staat op de plek van de voormalige SNS-bank. De gegeven fijnmazige kolomstructuur van dit bankgebouw uit de jaren ’60 bleek ongeschikt voor een eigentijdse bibliotheek met open plattegronden en moest daarom wijken voor de nieuwbouw. De kelder van het bestaande pand is wél grotendeels hergebruikt. In het naastgelegen Rijksmonument De Proosdij, afkomstig uit de 12e eeuw, zijn een expositie- en stilteruimte ondergebracht. De aangrenzende Proosdijtuin is heringericht tot het groene ontmoetingshart van het complex.
De bibliotheek is bovenop de bestaande kelder geprojecteerd. Om dit constructief in goede banen te leiden, legde opdrachtgever NV Maatschappelijk Vastgoed Deventer het constructief ontwerp en de engineering van de nieuwe bovenbouw mét behoud van de bestaande kelder in handen van JVZ Ingenieurs. Dit lokaal gevestigde bureau was al betrokken bij eerdere voornemens om het SNS-bankgebouw te transformeren.
JVZ ontwierp de bovenbouw als een staalskelet van kolommen en liggers met kanaalplaatvloeren op de verdiepingen. Verdiepinghoge vakwerken maken de overstekken boven de entree mogelijk. Aangezien de oorspronkelijke kelderfundering geen grote extra belasting toelaat, is de fundering van de bovenbouw ingepast tussen de bestaande kolommen van de kelder. De schroefpalen zijn dwars door de keldervloer heengevoerd. Hierop zijn de nieuwe poeren gestort. De nieuwe kolommen zijn zó geplaatst dat ze de vrije indeelbaarheid van de bibliotheek nergens in de weg staan.
Om het auditorium in de kelder kwijt te kunnen, is een deel van de keldervloer verwijderd. Een meter hierboven is de begane-grondvloer aangebracht. Om de horizontale gronddruk op te vangen, worden de kelderwanden ondersteund door een nieuwe staalconstructie.
De efficiency in ontwerp- en uitvoering vindt zijn oorsprong in een intensieve multidisciplinaire samenwerking. Tijdens ontwerp en engineering trokken constructeur, architect, opdrachtgever en aannemer gezamenlijk op. Architect en constructeur werkten beide in een 3D-model. Hierdoor konden eventuele onvolkomenheden snel worden gesignaleerd. Het uiteindelijk bestek week nauwelijks af van het ontwerp.
Bovendien kreeg de aannemer al in een vroeg stadium een duidelijk beeld van de gevraagde uitvoeringsmethodiek op de bouwplaats, de inzet van tijdelijke hulpconstructies en de precieze hoeveelheden en tijdstippen van levering van de elementen op de bouwlocatie. Hierdoor was het mogelijk alle verschillende constructiedelen met één torenkraan direct vanaf de vrachtwagen in te hijsen en monteren. Dat was ook een vereiste, omdat de binnenstedelijke bouwlocatie geen ruimte bood aan materiaalopslag.
Locatie: Stromarkt, Deventer • Opening: september 2018 • Oplevering: juni 2018 • Start bouw: begin 2017 • Opdracht: NV Maatschappelijk Vastgoed Deventer • Architectuur: Bierman Henket architecten • Interieurontwerp: Hanrath architect en Bierman Henket • Constructief advies: JVZ Ingenieurs • Advies bouwfysica, akoestiek en brandveiligheid: LBP Sight • Advies installatietechniek: EWZ adviseurs • Hoofduitvoering: Paul Hardonk Bouw Deventer • Installaties: Van Dorp Deventer • Gevelbekleding: NBK Hunter Douglas • Afbeeldingen: Bierman Henket architecten, Joep Jacobs, JVZ Ingenieurs, PHB Deventer en (luchtfoto:) VVV Deventer • Redactie: Arend Dolsma (Bouwen met Staal), oktober 2018