Aardbevingsbestendige doorstart

Na een pauze van tien maanden beleeft de bouw van het Groninger Forum de doorstart. Eind februari 2015 werden de eerste uitvoerende werkzaamheden stilgelegd om de aardbevingbestendigheid van de toekomstige, culturele hotspot van de provinciehoofdstad zeker te stellen.

Na overleg met het ministerie van Economische Zaken, de NAM en de projectpartners kondigde opdrachtgever Gemeente Groningen de bouwstop af, om het gebouwontwerp tegen het licht te laten houden op aardbevingsbestendigheid aan de hand van de concept-versie (de ‘groene’ editie) van de NPR 9998 die juist op dat moment beschikbaar kwam.

De NPR 9998 dient als de leidraad voor het rekenkundig bepalen van de aardbevingsbestendigheid van nieuwe of bestaande gebouwen. De praktijkrichtlijn is toegeschreven op de aardbevingen zoals ze in het noorden van ons land optreden als gevolg van de gaswinning. Inmiddels heeft de groene versie van de richtlijn plaats gemaakt voor de definitieve, ‘witte’ uitgave.

 

Gemeente Groningen heeft indertijd niet gewacht op de witte versie of de nog komende aansturing van de NPR vanuit het Bouwbesluit. ‘Iedereen moet bij een aardbeving het gebouw veilig kunnen verlaten.’, stelt Elzo Dijkhuis, projectmanager namens de gemeente. ‘Dat is de primaire insteek geweest. De gemeente heeft haar verantwoordelijkheid genomen en de groene NPR als uitgangspunt genomen voor aardbevingsbestendige aanpassing.’

De bijbehorende ontwerp- en uitvoeringskosten worden deels door de NAM gedragen. De NAM is verantwoordelijk gesteld voor de schades tijdens en ná de bouw die causaal verband houden met bevingen door gaswinning.

Tijdens de bouwpauze hebben BAM Advies & Engineering en ABT het bestaande bouwtechnisch ontwerp opnieuw doorgerekend op bestendigheid tegen de geïnduceerde bevingen in Groningen. Dit type bevingen is relatief van korte duur en kent een beperkte uitslag. Bevingen in landen als Italië, Japan of Nieuw-Zeeland duren langer en gaan met heftiger trillingen gepaard.

Aan de re-engineering is meegewerkt door het ingenieursbureau van de gemeente Groningen en BAM Infraconsult met haar geologische kennis. Twee ingenieursbureaus uit Nieuw-Zeeland, Aurecon en Holmes, hebben hun specifieke aardbevingsexpertise ingebracht.

Opengewerkt 3D-model.

De herberekeningen hebben geresulteerd in een pakket aan onderling samenhangende versterkingsmaatregelen. Alle modellen van de ontwerpende adviseurs, hoofdaannemer BAM en de onderaannemers met de daarin doorgevoerde mutaties voor de aardbevingsbestendigheid zijn bijeengebracht in één collectief BIM-model. Hiermee zijn eventuele tegenvallers in de uitvoeringsfase te voorkomen dan wel snel te signaleren en het hoofd te bieden.

Bij het maatregelenpakket blijft het gegeven architectonisch ontwerp vrijwel volledig in tact, zowel esthetisch als ruimtelijk-functioneel. NL Architects heeft het 45 m hoge en tienlaagse gebouw vormgegeven als een sculpturaal trapezium met gevels in verschillende schuinstanden. Hierdoor roept het gebouw vanuit verschillende gezichtspunten verschillende beelden op.

Een verticale incisie in het midden van het volume maakt ruimte voor een nagenoeg gebouwhoog atrium. De verticale insnijding loopt aan weerszijden op verschillende niveaus in het gebouw door in horizontale insnijdingen van uiteenlopende diepte, breedte en hoogte. De variatie in verdiepingvloeren die hiermee ontstaat, maakt het mogelijk een veelzijdig programma onder te brengen: openbare bibliotheek, stripmuseum, bioscoop ForumImages, horeca en de plaatselijke VVV.

De hoofddraagconstructie bestaat uit twee stabiliteitskernen van gestort beton met daartussen een verzameling stalen vakwerkconstructies. Om dit geheel sterker te maken, worden de kernen vervangen door nieuwe exemplaren in een hogere betonkwaliteit en met meer wapening. Ook worden bij de kernen enkele raam- of deuropeningen versmald of verwijderd.

De rood gekleurde onderdelen van de staalconstructies worden verzwaard.

Van de staalconstructies worden zo’n 600 verbindingen versterkt en zo’n 150 liggers uitgevoerd in een zwaarder profiel, onder meer om de bewegingen van het gebouw in de gevel op te vangen. In de gevel zijn de voegen tussen de natuurstenen panelen verruimd en de verankering van deze panelen aan de achterconstructie verzwaard. Om de koppeling van de vloeren met de kernen te versterken, worden uit de begane-grondvloer enkele delen weggehaald.

De vijflaagse parkeergarage onder het gebouw behoeft volgens de NPR geen aanpassing. Voor extra veiligheid maken enkele ronde kolommen in de garage plaats voor ovale kolommen en de wand tussen garage en fietsenstalling wordt verruild voor een zwaardere variant, wederom met meer wapening en in een hogere betonkwaliteit.

Na afgifte van de omgevingsvergunning op het aangepaste ontwerp is half maart de ruwbouw hervat. Daartoe zijn vooraf de reeds geplaatste kernen, de wanden op de –1 vloer, delen van de begane-grondvloer en de eerste verdiepingvloer weggehaald. Daarna is begonnen met het versterken van de kolommen en dragende wanden. Staalbouw Nagelhout Bakhuizen verzorgt de engineering, fabricage en montage van de staalconstructies. De oplevering van het complex staat gepland voor november 2018.