Cultuurcentrum Willemsoord - Den Helder

De voormalige Rijkswerf Willemsoord in Den Helder is levendig publiek domein geworden dankzij de transformatie van drie oude marineloodsen voor schouwburg De Kampanje, evenementen en horeca. Het herbestemmingsontwerp van Van Dongen–Koschuch Architecten vormde de opmaat voor restauratie, gecombineerd met eigentijdse invoegingen die passen in hun historische context.

De vroegere Ketelmakerij, gebouwd in 1920, is nu de hoofdvestiging van schouwburg De Kampanje. De schouwburg is overgekomen uit het stadscentrum omwille van een breed cultureel programma dat is uitgerold ter herontwikkeling van voormalige werf. De schouwburg geeft een nieuwe, krachtige impuls aan de sfeer en vitaliteit van Willemsoord en promoveert het gebied tot het nieuwe cultuur- en entertainmentcentrum van Den Helder.

Ook de schouwburg zelf gaat er flink op vooruit. In de Ketelmakerij beschikt de schouwburg over een fors hoofdtoneel met grote toneelopening waardoor de programmeringsmogelijkheden zijn verruimd. De grote, getrapte begane-grondvloer en het dubbele balkon leveren 748 stoelen en een onbelemmerd zicht op het toneel.

Multifunctioneel

De aangrenzende hal ‘De Kathedraal’, de voormalige bankwerkerij uit 1916, biedt plaats aan een kleine theaterzaal met vlakke vloer en een grand café. Deze hal bevat tevens een entree naar de stad Den Helder, in aanvulling op de hoofdentree aan de Maritieme Binnenhaven.

Grote evenementen, zoals beurzen en popconcerten, kunnen terecht in de Stadshal. Deze derde hal heeft dezelfde basilieke opbouw als de theaterhal, maar valt langer en breder uit. De functionele flexibiliteit wordt ondersteund door zeven bruggen op de bestaande kraan boven de middenbeuk en een ‘hovercraft’-tribune. Deze mobiele tribune kan worden ingeklapt en met hovercrafts aan de kant geschoven. Met lage wandpanelen is de grote zaal op te delen in kleinere, intieme zaaltjes. Achterin de Stadshal bevindt zich een permanent horecapaviljoen met dakterras.

Respectvol ingepast

De hal van het theater, de voormalige Ketelmakerij, is een Rijksmonument. Om de karakteristieke opbouw van de hal – als een basiliek met een middenbeuk en zijbeuken – en zijn typisch industriële stalen draagconstructie te behouden, zijn de bestaande ruimten zoveel mogelijk in tact gelaten. De nieuwe theaterzaal is in de brede en hoge middenbeuk geplaatst. In de twee smallere en lagere zijbeuken zijn de foyers met horecavoorzieningen ondergebracht.

De theaterzaal staat als een soort vrijstaand tussen de twee rijen stalen kolommen die de overgang van middenbeuk naar zijbeuken markeren. Aan de buitenzijde van elke kolommenrij loopt een glazen wand van vloer tot plafond. Deze wanden bestaan uit grote ruiten van 50 mm dik dubbel glas, goed voor 55 dB geluidwering. Daarmee worden geluiden vanuit de foyer buitengehouden.

Wel kan de bezoeker vanuit de zaal het oog houden op de foyers en vanuit de foyer dwars door de theaterzaal heen kijken. Hierdoor is de monumentale hal vanuit elk standpunt te ervaren. Als het programma in de zaal erom vraagt, kunnen houten panelen aan de binnenzijden van de glazen wanden met de hand geheel of gedeeltelijk worden gesloten. In opgevouwen toestand hangen de 10 m hoge panelen tegen de bestaande vakwerkkolommen die tevens dienst doen als ophangpunt voor de theaterverlichting. Ook de oude werkkraan aan de dakconstructie is blijven hangen en ondersteunt de theatertechniek.

Beperkte ingrepen

De ruimten rondom de theaterzaal zijn met minimale middelen geschikt gemaakt voor hun foyerfunctie. De bakstenen gevels en stalen vakwerken zijn zoals ze waren. Nieuwe isolatie aan de buitenzijde van het dak en voorzetramen aan de binnenzijde van de oude ramen zorgen voor extra isolatie. De voorzetramen – grote ruiten in stalen dozen – verlenen het gebouw extra cachet.

Tot de voornaamste ingrepen behoort het uitgraven van een brede kelder tussen de betonnen poeren onder de stalen kolommen. Deze ‘kuip’ biedt ruimte aan zitplaatsen en desgewenst een orkestbak. Bovenin de zaal zijn twee balkons in staal toegevoegd. Het onderste balkon kraagt aan de voorzijde 7,5 m uit, het bovenste 5,5 m. Beide constructies (van HEA-profielen) steunen af op het achterliggende staalskelet met de trappen en de lift.

Het meest complex was de inpassing van de nieuwe toneeltoren. Om impact op het bestaande gebouw te minimaliseren, is de dakopbouw van de toren even breed gemaakt als het middenschip. De 26 m hoge torenconstructie bestaat uit verticale vakwerkliggers (HE-profielen) met aan de onderzijde, rondom, een horizontale vakwerligger (voor gegarandeerde stijfheid). De vakwerkconstructie rust op kolommen (HE). Om een zo groot mogelijk toneel te krijgen, staan deze kolommen niet direct onder de vakwerkconstructie, maar schuin naar buiten.

Inpandig is de torenconstructie geassembleerd met behulp van kleine mobiele hoogwerkertjes. Met een torenkraan is het bovendakse deel gemonteerd.

Extra sterk

De daken van de Stadshal en de theaterhal zijn geïsoleerd door er een nieuw dak overheen te leggen. Het nieuwe dak (van koudgevormde C-profielen met minerale wol) rust via rubberblokken op de bestaande dakspanten. Deze geklonken stalen spanten zijn aan de bovenkanten en onderkant versterkt met staalprofielen. Door deze extra driehoeken ontstaat een tweede draagweg. De lichtstraten zijn dichtgezet. Op deze plekken is het dak verstevigd met extra gordingen. De dakspanten krijgen extra steun van enkele nieuwe kolommen die afsteunen op de buitenzijde van de kraanbaan.

Het culturele complex is op 16 oktober 2015 feestelijk in gebruik genomen.

Projectgegevens

Locatie: Rijkswerf Willemsoord, Den Helder • Oppervlakte: 7.850 m2 • Start bouw: herfst 2013 • Oplevering: zomer 2015 • Opdracht: Ontwikkelingsmaatschappij Zeestad • Architectuur: Van Dongen-Koschuch Architecten • Bouwmanagement: BBN adviseurs • Constructief advies: IMd Raadgevende Ingenieurs • Installatie-advies: WHR Installaties-adviseurs (nu: Technion) • Advies akoestiek en brandveiligheid: LBP|SIGHT • Advies theatertechniek: PB Theateradviseurs • Hoofduitvoering: Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen • Staalconstructies: Moeskops Staalbouw • Projectinfo: http://vd-k.eu (Van Dongen–Koschuch Architecten), YouTube-video opbouw toneeltoren (IMd Raadgevende Ingenieurs) YouTube-video van eerste paal tot opening (Kampanje) • Foto’s: Allard van der Hoek en Peter van Aalst • Redactie: Arend Dolsma (Bouwen met Staal), januari 2016

Delen via