Hortus Botanicus - Leiden

Na demontage, reinigen, verzinken en schilderen van de staalconstructies zijn de oude, tropische kassen van de Hortus Botanicus in Leiden weer helemaal bij de tijd.

De Hortus Botanicus, aan het Rapenburg in het oude centrum van Leiden, geldt als de oudste botanische tuin van ons land. Al vier eeuwen lang worden hier planten uit alle windstreken verzameld en tentoongesteld. De Hortus Botanicus is ontstaan in 1594 en vormt samen met het Academiegebouw en de Sterrenwacht een belangrijk binnenstadscomplex van de Universiteit Leiden. Naast enkele tuinen telt de Hortus drie stalen kassen van het bouwjaar 1938, een Oranjerie uit 1744 en een gietijzeren kas (de Victoria) uit 1870.

Dit trio was na vele dienstjaren sowieso toe aan groot onderhoud, maar bovendien bestond behoefte aan één grote en hoge ruimte voor een nieuw tropisch bos. Daarom liet architektenburo Veldman/Rietbroek/Smit de drie kassen samenvoegen tot één kas van ongeveer 500 m2 en een deel ervan verhogen om de hoge bomen van het tropische bos kwijt te kunnen. Vanaf een nieuwe stalen luchtbrug in de kas, toegankelijk via nieuwe stalen trappen, kunnen bezoekers het bos van bovenaf bewonderen. Een balkon van 85 m2 biedt ruimte voor groepsonderwijs.

Nog eens 85 jaar mee

Eén voor één zijn de kassen gerestaureerd, zodat de Hortus zo weinig mogelijk hinder ondervindt van de werkzaamheden. BURGY Bouwbedrijf heeft de constructies gedemonteerd en de onderdelen over het water naar Smederij van Rijn in Hazerswoude vervoerd. Daar zijn de stalen onderdelen gestraald, verzinkt en voorzien van een tweecomponent verfsysteem. Op het eerste gezicht leek de staalconstructie behoorlijk te zijn aangetast door corrosie. Na het stralen bleek het 85 jaar oude staal echter in prima staat te verkeren en voldoende dikte te hebben. Na verduurzaming kan het staal minstens nog eens 85 jaar mee. Na hermontage zijn de staalconstructies toegerust met nieuwe, geïsoleerde dak- en gevelbekleding op aluminium profielen.

Naast hergebruik van de bestaande draagconstructies zijn ook zoveel mogelijk afbouwdelen hergebruikt. Zo zijn de binnenpuien van teakhout waar mogelijk hersteld en opnieuw ingezet. De betonnen vloer en diverse gemetselde wandjes zijn verwijderd, zodat de authentieke rode tegels weer zichtbaar zijn. De stalen trappen en loopbrug zijn bekleed met bamboe.

Duurzame renovatie

Bij de renovatie heeft duurzaamheid hoog in het vaandel gestaan. Bij historische bouwwerken zoals deze kassen is 100% CO2-neutraal niet haalbaar. Maar met slimme maatregelen is de CO2-footprint van het vernieuwde kassencomplex fors verkleind. Bovendien laten de maatregelen zich in de loop der jaren terugverdienen door de besparingen op energiegebruik.

Het enkelvoudige glas en doorzichtig kunststof is vervangen door varianten die minder warmte laten ontsnappen. De ramen hebben aan de binnenzijde automatisch instelbare zonwering gekregen. Er zijn nieuwe hoogrendementsketels aangeschaft, de radiatoren zijn vernieuwd en verbeterd en de verlichting is hoogfrequent geworden. Dit type verlichting heeft een hogere lichtopbrengst bij een lager elektriciteitsgebruik. Ook beschikt de Hortus nu over een kleinschalige warmtekrachtcentrale. En voor de ingang tot de Hoge Kas is een tochtportaal geplaatst.

De vernieuwde kassen zijn 4 september 2013 door Koningin Máxima geopend.

Projectgegevens

Locatie: Rapenburg 78, Leiden • Oplevering: augustus 2013 • Opdracht: Vastgoedbedrijf Universiteit Leiden, Leiden • Architectuur: Architektenburo Veldman | Rietbroek | Smit, Leiden • Constructief ontwerp: Raadgevend Ingenieursbureau Van Dijke, Seldenthuis Engineering en Constructiebureau Hummel • Uitvoering: Burgy Bouwbedrijf • Staalconstructies: Smederij van Rijn • Foto’s: Elinoor Veldman (Architektenburo Veldman | Rietbroek | Smit) en Arend Dolsma (Bouwen met Staal), tekeningen: Seldenthuis Engineering • Redactie: Arend Dolsma (Bouwen met Staal), juli 2015

Delen via