Fietsappel - Alphen aan den Rijn

Zó kan ’t ook! Waar fietsenstallingen bij lokale OV-stations zich vaak nog (onbedoeld) presenteren als strikt functionele ‘noodvoorzieningen’, beschikt Alphen aan de Rijn sinds juli 2010 over de Fietsappel: een onbewaakte stalling voor zo’n 1.000 rijwielen die door zijn opmerkelijke vorm en materialisering werkt als een onmisbaar herkenningspunt op de route van en naar het treinstation en tegelijkertijd fungeert als stedenbouwkundig baken in het Alphense stationsgebied.

Het architectonische ontwerp van KuiperCompagnons biedt via een economische stapeling van fietsrekken antwoord op de stallingsbehoefte. Daarnaast reageert het ontwerp op de bekende ‘fietsflat’ bij Amsterdam CS door de introductie van de hellingbaan die als een spiraal in drieëneenhalve gang omhoog draait.

De hellingbaan gaat vergezeld van twee trappen die draaien in tegengestelde richting van de hellingbaan. Hierdoor ontstaat in het gebouw een levendig schouwspel van fietsers en voetgangers dat vanaf het stationsplein door de open constructie heen onbelemmerd valt gade te slaan. De spiraalvormige hellingbaan beschrijft de contouren van een appel, waarmee de hoofdvorm van de stalling is geboren. De appel is 27,5 m in doorsnede en haalt een hoogte van 15,5 m. De appelvorm heeft op zijn beurt geleid tot inspirerende, constructieve staaltoepassingen.

Beeldbepalende draagconstructie

De stalen draagconstructie bestaat uit negen ranke buiskolommen in de kern van het gebouw. Ze zijn schuin geplaatst, op verschillende onderlinge afstanden en onder verschillende hoeken om zo de loop van de hellingbaan met vaste breedte en de contouren van de appel te volgen. Bovenin ontmoeten de kolommen elkaar in een ring van stalen buis. De ruimte binnen de rondlopende kolommenrij is open gehouden, als een uitgeboord klokhuis. Op de verdiepingen zijn de binnenkolommen onderling verbonden via de rondgewalste randliggers van de vloeren. Aan de buitenkant liggen de vloeren op de randliggers van een beeldbepalend vakwerk van buizen, ‘het vruchtvlees van de appel’.

Analoog aan de binnenkolommen beschrijft het vakwerk de route van de hellingbaan en de contouren van de appel. In het vakwerk komen steeds zes buizen samen in een kokervormig knooppunt, samengesteld uit staalplaat. Alle buizen zijn ín het knooppunt vastgebout. Aan de buitenzijde is de knoop afgedekt met een rond, gebold plaatje.

Indiaas gaas

Het vakwerk is geheel opgebouwd uit rechte buizen omwille van een efficiënte krachtenafdracht én voor gemakkelijk afspannen van het gaas dat dient als buitenbekleding (de schil van de appel). Het gaas is geproduceerd in India, compleet met grote, ingeweven vlindermotieven. De bekleding is vervat in driehoekige elementen, voorzien van roestvast stalen bevestigingsstaafjes. Via het staafje zit het element geklemd achter een stalen strip op het vakwerk.

Lichtgevende vloeren

De stalen vloeren in de stalling zijn aan de bovenzijde afgewerkt met een anti-sliplaag in twee verschillende kleuren: één voor de paden en één voor de fietsrekken. De onderzijden van de vloeren zijn gedecoreerd met aluminium plafonds. In het donker reflecteren de witte plafonds het licht uit de uplighters aan de staalconstructie, waardoor ’t in de onbewaakte stalling ook in de avonduren veilig toeven is.

Staalbouwer als hoofdaannemer

Evenzeer bijzonder aan het project was dat het staalconstructiebedrijf – Jos van den Bersselaar Constructie – optrad als hoofdaannemer. Voor de engineering van de staalconstructie werd Iv-Consult in de arm genomen.

Vóór de daadwerkelijke uitvoering heeft Van den Bersselaar de gehele constructie, nog zonder corrossiebescherming, eerst op het eigen terrein in Udenhout in elkaar gezet. Dat was onder meer nodig om te controleren of alle (unieke) onderdelen van de vakwerkconstructie klopten. Immers, bij de bouw ligt de montagevolgorde vast en als dan één element niet klopt, is vertraging van de uitvoering onvermijdelijk. Na de proefmontage is de constructie, inclusief de twee stalen trappen, thermisch verzinkt en tweelaags gepoedercoat in een passende appelgroene kleur.

Nationale oogappel

Bij het beoordelen van de inzendingen voor de Nationale Staalprijs 2012 bleek de vakjury zeer gecharmeerd van de Alphense aanwinst.

Het juryrapport: ‘Een aantrekkelijk ogend, functioneel ontwerp dat verfijnd is gedetailleerd en uitgevoerd, vooral gezien het beperkte budget. Gebouwopzet, materiaalkeuze en kleurgebruik benadrukken het milieuvriendelijke karakter van fietsen en reizen met het openbaar vervoer. De buisprofielen en de gevel van draadgaas (met vrolijke figuren) zorgen voor een open, uitnodigend karakter. Deze stalling is overduidelijk tot in het kleinste detail met veel plezier ontworpen. Staal is hier gebruikt zoals het moet: fris en slank.'

Het project won de Nationale Staalprijs 2012 in de categorie Utiliteitsbouw.

Projectgegegevens

Locatie: Stationsplein, Alphen aan den Rijn • Oplevering: juli 2010 • Start bouw: januari 2010 • Opdracht: Gemeente Alphen aan den Rijn • Architectuur: KuiperCompagnons, Rotterdam i.s.m. Octatube, Delft • Hoofduitvoering en staalconstructies: Jos van den Bersselaar Constructie, Udenhout • Buigwerk (kokers constructie): Kersten Europe • Constructief advies: Iv-Groep, Papendrecht • Installatieadvies: Hoppenbrouwers, Udenhout • Bouwmanagementadvies: Arcadis • Leverancier gaas/vlechtwerk Lace Fence, Rotterdam • Leveranciers fietsrekken: Jan Kuipers, Nunspeet • Afbeeldingen: Jos van den Bersselaar Constructie

Delen via